Ülke Ülke Yılbaşı Rehberi

Yeni yıla şurada sayılı günler kaldı, kimimiz planlarını günler öncesinden hazırladı, bazılarımız ise ders kitaplarına gömülü olarak geçirmeyi planladı. Ama ne olursa olsun halklar kendi ortak yılbaşı kutlama bilinçlerini oluşturdu. Mesela Türkiye'de geleneksel olarak yılbaşı; TRT'de çıkan dansözü izleyip bir yandan mandalina atıştırarak kutlanıyor. En zararsız aile eğlencesi tombalayı da unutmamak gerek. Gelin Dünya'nın dört bir tarafındaki ülkeler nasıl kutluyor bir göz atalım:

Almanya, Merve Tekgürler

Raclett peyniriyle yapılmış fondü

Schokolade Schwein ( Çikolatadan yapılmış şans domuzcuğu)

Almanya’da çoğu Eyalet, kendilerine özgü farklı adetler geliştirmiş. Geleneklerine uygun  olarak farklı yemekler sunuyor olsalar da tüm ülkeyi kapsayan ortak yiyecekler bulmak mümkündür. Bu yemeklerin başında fondü gelir. Türkiye’de ağırlıklı olarak çikolatalı fondü tüketilse de Almanya’da fondü peynir çeşitlerinden yapılır ve yeniyıl gecesi aile fondü tenceresinin başına geçip hem atıştırır hem de gecenin 12 olmasını bekler. Fondü bir yemekten çok bir birliktelik anlatır. Yeniyıl fondüsü için en popüler tercih Raclett peyniridir. Bu yüzden yeniyıl bağlamında Raclett kelimesi, fondü yerine bazen yemeği tanımlamak için kullanılır.

Bir başka geleneksel yiyecek de sazan balığıdır. Bir tatlısu balığı olan sazan geleneksel olarak evde birkaç gün yaşar ve sonra yeniyıl günü kesilip pişirilir. Bu bekleme süresinin balığın tadını güzelleştirdiğine inanılır. Bu adet aslen Noel’de uygulanır ve sazan balığının Hristiyan inancının temel ögelerinden biri olan Kutsal Ruh’la bağlantısı olduğu düşünülür. Sazan balığının yanında patates salatası gibi geleneksel Alman tarifleri ve çeşitli ızgara sebzeler servis edilir. Sazan balığı dışında palamut ailesinden bir balığı ana yemek olarak servis etmek de mümkündür.

Berliner

Ayrıca Almanlar yeniyılda şans getirsin diye birbirlerine çikolatadan yapılmış küçük yemelik figürler hediye ederler. Bu şekillerden en popüler olanı domuz şeklindedir, çünkü domuz Almanya’da talih, saflık ve zenginlik sembolüdür. Yeniyılda iyi dilekleri ve temennileri anlatmak için kullanılır. Bu figürler dışında domuz yemekleri de servis edilir.

Tatlı olaraksa çeşitli geleneksel yeniyıl kekleri yapılır ve yöreden yöreye değişen hamur işleri servis edilir. Bunların arasında en popülerleri Berliner adı verilen Alman donutları diye açıklayabileceğimiz, içi reçelli yuvarlak kabarık hamurlardır.



Çin, Berrak Pınar Uluer

Mian Tiao ( Uzun Erişte)

Kızarmış Tavuk

Uzak Doğu'nun en egzotik ve ilgi çekici kültürlerinden biri olan Çin, Spring Festival diye adlandırdıkları Yeni Yıl sofra gelenekleriyle insanları kendine yeniden hayran bırakıyor. Çince “Nianyefan” adı verilen ve tüm ailenin katılması gereken yemekte pek çok yiyecek sembolik anlamlar taşıyor. Örneğin yılbaşı kutlamalarında tavuk ve balığın kesinlikle bıçaksız ve bütün olarak yenmesi gerekiyor çünkü bu yiyecekler yeniyıldaki aile bütünlüğünü sembolize ediyor. Kesilmeden yenilen uzun makarna uzun yaşamı temsil ederken Çinliler, yılbaşı gecesi yenen beyaz lahanadan yapılan Çin Mantılarının gelecek yıl için beyaz ve sağlıklı bir cildin habercisi olduğuna inanıyorlar. Tüm dünya annelerinin aksine yeniyılda Çinli anneler çocuklarına tabakta yemek bırakmaları için yalvarıyor, çünkü tabakta kalan yemeklerin yeni yılda onlara zenginlik ve mutluluk getireceğine inanıyolar.


Danimarka, Seha Yiğit Güryol

Kransekage ve şampanya

Danimarka'da Nytår (yeni yıl) kutlamak gerçekten ciddi bir iş, çünkü Christmas dönemi genelde aile ile kutlanırken yeni yıl arkadaş çevresi içinde kutlanıyor ve büyük ziyafetler veriliyor. Genelde bu ziyafet menüsünün içinde haşlanmış morina balığı ( hatta buna yeni yılın morinası da diyorlar) yada güveçte lahana ile tütsülenmiş domuz sırtı bulunuyor. Ama bu ziyafetin asıl ilgi odağı şampanya ve Kransekage denilen marzipandan yapılmış kat kat pasta. Kransekage, on sekiz kata kadar çıkabilen, krema kaplı, üzeri çikolata ve bademlerle süslenmiş bir gelin pastası adeta. Pasta aslında bereketi, gelecek yılın mutlu ve mali sıkıntılardan uzak geçeceğini simgeliyor, bu yüzden oldukça değer atfediliyor. Ayrıca kürdanlı bayraklarını pastaya saplamayı ihmal etmiyorlar.

Morina balığı

Kutlamalarını evde gerçekleştirenlerin hiç şaşmadan yaptığı bir eylem ise yerden yüksek oynamaca. Saatler 12'yi göstermeden sandalye, koltuk, merdiven hiç fark etmez yukarıda bir yere tüneyin yeter. Tam çanlar çalmaya başladığında bağırarak sandalyeden atlayıp "yeni yıla" iniş yapmak elzem.

Danimarka'da yılbaşı kutlamalarında havai fişekler gerçekten önemli yer kaplıyor. Saat on iki olmadan düzinelerce havai fişeği gökyüzünü boyamak için hazırlıyorlar. Özellikle bu yılbaşı gösterileri çocuklar arasında yılın en çok beklenen anları arasında yer alıyor. Eski bir inanışa göre havai fişeklerin patlarken çıkardığı sesler kötü ruhları ve negatif enerjiyi halktan uzak tutuyor, bu geleneklerini modern imkanlarla destekleyince de ortaya otuz dakikalık nefesleri kesen bir şölen ortaya çıkıyor.

Bir başka öne çıkan gelenekte ise tabak çanak saklayıp fırlatma adeti. Bunun bir parçası olarak insanlar yıl boyunca topladıkları eski tabaklarını biriktirip ve yılbaşı günü saklandıkları yerden çıkarıp sevdiklerinin kapısına fırlatırlar. Ertesi sabah kapısının önünde yığınla unufak olmuş tabakları gören kişinin sürüyle iyi arkadaşı ve seveni olduğu söylenebilir. Ayrıca yeni yılın da güzel dostluklarla geçeceğinin de bir göstergesi bu tabak kırma adeti.







Güney Amerika, Ali Burak Kaya

Tamales

Taco

Yılbaşı denilince bizim aklımıza tombala, sıcak bir kış akşamı ve aile ile yenen güzel bir yemek geliyor aklımıza .Tabi o güzel akşam yemeklerinde her aile kendine özgü geleneksel yemeklerini yapıyor. Ancak Güney Amerika da yılbaşı denilince biraz daha fazlası akla geliyor. Meksika’da yılbaşı kutlamaları 16 Aralık'ta Posades zamanı ile başlamaktadır.

Posades zamanı, Noel ‘in başlangıcından önce, dokuz büyüleyici gün olarak isimlendirilmiştir. Bu günler Yusuf ve Hz. Meryem’in, Bethlehem şehrinde yalnız başlarına dolaştıkları ve sonra da iyilik ve barınak buldukları dönemdir. Posades de aileler ve yakın dostlar her gece bir araya gelirler.
Meksikalılar ve  Latinler için yılbaşı Hz. İsa’nın doğumuyla ilgili inancın yanı sıra farklı geleneklere de yer verilmiştir. Ancak hepsinin yılbaşı için ortak bir yemeği var. O da Tamales. Hatta bu Tamaleslerden 100 lerce yapıp komşularına, arkadaşlarına ve sevdiklerine dağtıyorlar.

Honduras, Kolombiya ve Meksika da ise geleneksel yılbaşı yemeği domuz veya hindiden yapılan yemekler oluyor. Bunların yanı sıra kültürleri ile bütünleşmiş olan Taco diğer akşamlar olduğu gibi yılbaşı akşamının da vazgeçilmezi.


Latin dünyasında yılbaşında kırmızı renkli iç çamaşırı geleneği, sarı versiyonuyla birlikte, oldukça yaygın. Meksika’da kırmızı iç çamaşırın aşk, sarının da para getirdiğine inanılıyor ve ne isteniyorsa ona göre giyiniliyor.

Panama’da ünlü kişilerin kuklalarına muñecos denir. Yılbaşı günü yakılan şenlik ateşlerinde Panama halkı bu özel kuklaları yılbaşı ateşinde yakar. Kuklalar eski yılı temsil ederken, bunların yakılması eskinin ve kötü ruhların uzaklaştırılıp; yeni yıl için taze bir başlangıç yapmak anlamına gelir.Kolombiya’da bol seyahat dolu bir yıl geçirmek için insanlar yılbaşı günü ellerinde boş valizlerle oturdukları apartmanın etrafında dolanırlar.

           












                                                          
İskoçya, Yasin Efe

Black Bun

Rumblethumps

Miladi Takvim’e göre Yılbaşı’nın İskoçlardaki karşılığı Hogmanay’dır. Yılın son günü kutlanan Hogmanay’da saat gece yarısını bulur bulmaz insanlar “first-foot” ilk ayak olmak için eşin dostun evine koşuyorlar. Elbette elleri boş gitmiyorlar ve yeni yılda şans getireceğine inandıkları ve bereketi temsil eden para, ekmek ( shortbread ), tuz, kömür ( şömineyi ısıtmak için ), viski ve Black Bun ( meyveli kek ) gibi kültürel sembolleri götürüyorlar. Bu hediyeleri verenin geleneksel olarak uzun boylu ve koyu saçlı bir erkek olması tercih ediliyor. Black Bun ( meyveli kek )’in içerisinde kuş üzümü, badem, yeni bahar, turunçgil kabukları, zencefil, tarçın ve biber bulunuyor.

Yemeklerin ise yılbaşı geceleri soğuk olduğundan sıcak olması önemli. Rumblethumps, Haggis ve Vension Pie İskoçlar için yılbaşının vazgeçilmez üç temel yemeği.

Haggis

Rumblethumps; patates, turp, soğan ve lahana veya karalahananın tereyağı ve tuz eşliğinde birbiriyle harmanlanması ve üzerine cheddar ya da benzeri bir peynir serpildikten sonra fırına verilmesiyle yapılan bir yemektir.

Venison Pie

Haggis İskoçya’nın geleneksel yemeğidir. Bulgur, üzüm, fıstık, güzelce doğranmış sakatatlar ve bol baharatların iç yağ ilave edilerek koyun işkembe zarının içine doldurulmasıyla yapılır. Sakatatlar da karışıma eklenmeden önce soğanla birlikte 30 dakikaya kadar haşlanır. Sunum ise turp ve patates ile tamamlanır.

Venison Pie ise içerisinde av hayvanı olan geyik eti bulunan bir turta.





İspanya, Tümay Cansız

Ispanya’da gece yarısına kadar genellikle bütün aile evde olur ve birlikte yemek yerler. Akşam yemeği saat 10 gibi başlar ve çoğu evde gece yarısına kadar devam eder.  Gece yarısı, saat on ikiye basarken, çalan her gongla beraber  birer üzüm yerler. Yılın her ayı için bir tane olmak üzere toplam 12 üzüm yemenin  onlara iyi şans getireceğine inanırlar. Her yıl Madrid’te,  Puerta del Sol Meydanı’nda dünyanın bir çok yerinden gelen insan toplanır ve Casa de Correos binasının tepesindeki  saat 12 yi vurduğunda 12 üzüm yiyerek bu geleneği sürdürürler. Bu üzümler bazen şarapla yıkanır. Fakat kışın İspanya’da çekirdeksiz üzüm bulmak zordur ve çoğu insan çekirdekli üzüm alır. 12 çekirdekli üzümü hızlı hızlı yemeye çalışırken yüzlerinin ekşimesiyle ortaya çıkan komik manzara da bu geleneği daha eğlenceli yapar.

Ispanya’da yılbaşında hindiden çok  taze deniz ürünleri, iyi ve lüks yemekler tercih edilir; ıstakoz, karides, balık çorbası, fırınlanmış kuzu veye domuz gibi. Genellikle yılbaşı menüsü şu şekildedir:

Jamón, Queso y Chorizo con Pan : Peynirli, domuz pastırması ya da chorizo(ispanyol sucuğu) ile hazırlanmış tapas

Langostinos con Salsa Rosa: Pembe soslu anlamına gelen bu sosun içinde mayonez, ketçap, brandy, tabasco limon suyu ve tuz bulunuyor. Karidesler de bu sosla beraber servis ediliyor.

Sopa de Pescado y Marisco: balık ve deniz kabukluları çorbası

Cordero Asado or Lechazo (fırınlanmış kuzu),  Patatas Fritas (kızarmış patates), Ensalada Mixta (salata)

Özellikle marzipanla (badem ezmesi) yapılan tatlılar ve Roscon de Reyes  isimli İspanya mutfağına özgü pasta (çörek gibi özel bir ekmek, krema ve meyve) da yılbaşının vazgeçilmezleri arasındadır.

İsveç, Didem Uygun

Smörgåstårta 

Yeni yıla buz gibi bir havada, karlarla kaplı atmosferde giren İsveçliler’in büyük bir kısmı sıcak evlerinde büyük sofralar kurarak yeniyılı kutlamayı tercih ediyorlar. Zaten Noel’i aileleriyle geçirmiş olan İsveçliler yeni yılda daha çok arkadaşlarıyla oluyorlar.  Kurdukları büyük sofralara gelince, deniz  ülkesi İsveç'te, yeniyılda sofralarda en çok deniz ürünleri özellikle de ıstakoz bulunuyor. Istakozdan kalanlarla yaptıkları ıstakoz çorbası içinse "Çorbaların Kralı" deniliyor.

Julmust

Sofralardan eksik olmayan başka bir şey de Smörgåstårta isimli yemekleri. Bu soğuk bir pasta, fakat alışılmışın dışında, genelde somon, karides ve yumurta içeriyor. Smörgåstårta, sandviç turta diye de anlatılabilir. Bereket ve iyi şans getirdiğine inandıkları börülce yemeği İsveç için geleneksel. Aynı börülce gibi, yeni yıl akşamı 12 tane üzüm yemenin de iyi şans getireceğine inanıyorlar. Ülkede sadece noel-yeni yıl döneminde bulunan Julmust isimli içecek, 1910 yılında biraya alternatif olarak üretilmiş. Julmust İsveç'te o kadar popüler ki, aralık ayında Coca-Cola'nın satışlarının %50 oranında azalmasına sebep oluyor. Bazıları bu içeceği hazır bulmuşken yıl boyunca içmek için stokluyor.

Yeniyılın genellikle evlerde kutlanıldığı İsveç'te yıllar boyunca çeşitli gelenekler oluşmuş, mesela o gece evden bir eşyanın dışarı çıkarılmasının yeni yılda uğursuzluğa sebep olacağı düşünülür, ayakkabıların burnu dışarıya değil içeriye doğru bakmalıdır, yoksa bunun ölüme sebep olacağına inanılır. İsveçlilerin de Türkler gibi kurşun dökme adeti vardır, fakat onlar geleceği görmenin sadece yeniyıl gecesi mümkün olduğunu düşünür.

Evdeki kutlamalarının bir parçası da televizyon izlemek. "Dinner For One" isimli 1963 yapımı siyah-beyaz bir skeç, ülkede garip bir derecede popüler, bu skeç her sene istisnasız izleniliyor, konusu ise sarhoş bir uşağın yaptığı sakarlıklar.

Neredeyse 9 ay karlarla kaplı olan bu soğuk ülkede, yeni yıl gecesi dışarı çıkmaya cesaret edenlerse  genelde havai fişek gösterilerini izlemeye, çanlarla yapılan dinletilere (bunlardan en ünlüsü her sene Stockholm'de Skansen açık hava müzesinde sergilenir) katılmaya ya da buz pistinde kaymaya gidiyorlar. İçlerini ısıtan şampanya ise onlar için bir vazgeçilmez.

Stockholm’de yılbaşı akşamı

Saat 12'yi vurduğunda İsveçliler o sene daha iyi bir insan olacaklarına dair söz veriyorlar. 1 Ocak gününün güneşli olması ise yılın iyi geçeceğine bir işaret.